Mimari Proje İnşaat Sürecinde; Yangın Emniyetinde Yapılan Hatalar, Alınacak Önlemler ve Geliştirilen Ürünler

Günümüzde şehirleşmenin artmasıyla birlikte yüksek katlı binalar ve gökdelenler mimari tasarımın ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Bu tip yapılar sadece estetik veya fonksiyonel değil, aynı zamanda çok yüksek yaşam yoğunluğu ve karmaşık acil durum koşulları nedeniyle yangın güvenliği açısından da özel önlemler gerektirir.

Yüksek katlı yapıların yangın güvenliği, mimari proje sürecinden başlayarak detaylı planlanmalı ve hem pasif hem de aktif yangın koruma stratejileri bütünsel şekilde uygulanmalıdır.

Öncelikle yangın güvenliğinin temel taşlarından biri, yangın dayanımlı yapısal malzemelerin doğru seçimi ve uygulanmasıdır. Betonarme ve çelik taşıyıcı sistemlerde yangın dayanımı yüksek olan malzemeler kullanılmalı, çelik yapılarda yangın izolasyon kaplamalarıyla çeliğin ısı dayanımı artırılmalıdır. Katlar arasında yangın duvarları ve duman bölmeleri, yangının yayılımını geciktirmek için etkili bir şekilde konumlandırılmalıdır. Bu bölmeler, yangın sırasında dumanın ve alevlerin kontrolsüz yayılımını engelleyerek kaçış yollarının korunmasına yardımcı olur.

Yüksek bina cephesinde kullanılan yangın dayanımlı cam ve profiller de yangın güvenliği açısından büyük önem taşır. Normal camlar ısıya maruz kaldığında hızla kırılabilir veya davranış değiştirerek duman geçişine izin verebilir. Buna karşılık, yangın dayanımlı camlar ısıyı belirli bir süre boyunca yansıtarak alevlerin ve dumanın yayılmasını engeller. Bu camlar; içlerine yerleştirilen intumesan (genleşen) katmanlar sayesinde yüksek ısıda kaplanarak duman sızdırmaz bir bariyer oluşturur. Aynı şekilde, yangına dayanıklı pencere profilleri ve doğrama sistemleri, sadece estetik ve ısı yalıtımı sağlamanın ötesinde, yangın dayanımı açısından da test edilmiş ve sertifikalandırılmış çözümler sunar.

Pasif önlemlerin yanı sıra, yüksek katlı binalarda aktif yangın güvenlik sistemleri de zorunludur. Bunların başında otomatik sprinkler sistemleri gelir. Bu sistemler yangının ilk anında aktifleşerek sıcaklık artışıyla birlikte su püskürtür ve yangının büyümesini engeller. Yangın algılama sistemleri -duman, ısı ve alev sensörleri- binanın farklı noktalarına entegre edilerek erken uyarı sağlar ve alarm sistemleriyle birlikte acil durum yönetimini tetikler. Duman kontrol sistemleri ise; özellikle merdiven boşlukları, asansör holleri ve ortak kullanım alanlarında yoğunlaşan dumanı yönlendirmek, tahliye yollarını temizlemek ve görüş mesafesi sağlamak için büyük bir önem taşır.

Tahliye stratejileri de yüksek katlı binalarda özel olarak planlanmalıdır. Yangın merdivenleri duman sızdırmaz kapılarla korunmalı, basınçlı merdiven sistemleri sayesinde merdiven boşluğu dış dumanın girişine karşı sürekli pozitif basınçla korunmalıdır. Ayrıca bina içindeki katlı kaçış platformları, yangın anında alternatif tahliye seçenekleri sunacak şekilde tasarlanmalıdır. Bu tahliye yollarının yanı sıra, acil durum asansörleri de özel yangın modlarında kullanılmak üzere planlanır. Böylece tahliye süreci hem daha hızlı hem de daha düzenli hâle gelir.

Yüksek katlı yapılarda kullanılan malzeme ve sistemlerin tamamı, ilgili standartlara ve yönetmeliklere uygun olarak seçilmeli ve sertifikalandırılmış olmalıdır. Türkiye’de “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” yüksek yapılar için standart zorunluluklarını belirlerken; uluslararası düzeyde NFPA (National Fire Protection Association), EN (Avrupa Yangın Standartları) gibi referanslar da performans kriterleri sağlar.

Mimari proje sürecinde yangın emniyeti çoğu zaman tasarımın son safhalarında düşünülmekte veya eksik planlanmaktadır. Oysa yangın güvenliği, en baştan başlatılması gereken hayati bir unsurdur. Türkiye’de bina stokunun önemli bir bölümünde yangın önlemlerinin yetersiz olduğu, mevcut yapıların ancak yaklaşık %20’sinde etkin yangın güvenlik sistemlerinin bulunduğu ifade edilmektedir; ki bu durum yapılan projelerde pasif ve aktif yangın önlemlerinin yeterince uygulanmadığını göstermektedir.

Bu eksiklik, örneğin 2025’in başlarında Bolu’nun Kartalkaya Kayak merkezinde bulunan Grand Kartal Hotel yangınında trajik bir şekilde ortaya çıkmış; otelde yangın sprinkleri, duman dedektörleri ve acil çıkış aydınlatmalarının çalışmadığı, yangın merdivenlerinin yangına dayanıklı kapılarla korunmadığı belirtilmiş ve bu ihmaller 78 kişinin hayatını kaybetmesine yol açmıştır.

Bu üzücü örnek, sadece Türkiye’de değil küresel ölçekte de yangın güvenliği standartlarının tasarım aşamasında uygulanmasının önemini gözler önüne sermektedir.

Dünyada gelişmiş yangın mühendisliği uygulamalarında performansa dayalı yangın analizleri, tahliye simülasyonları ve ileri duman kontrol sistemleri kullanılmaktadır. ABD ve Avrupa’da birçok şehir, yangın sonrası dersler çıkararak yangın güvenliği düzenlemelerini güncellemiş; yüksek riskli yapılar için otomatik sprinkler sistemlerinin zorunluluğunu getirmiştir. Bu uluslararası uygulamalar, mimari projelerde yangın güvenliğinin yalnızca kanuni bir zorunluluk değil, yaşam kalitesini ve can güvenliğini doğrudan etkileyen bir tasarım öğesi olduğunun altını çizmektedir.

İnşaat Sektöründe Yangın Dayanımlı Ar-Ge Tabanlı Ürünler Geliştirildi

İnşaat sektöründe yangın güvenliğini artırmak için özel olarak geliştirilmiş ürünler ve sistemler artık mimari tasarımın ve uygulamanın kritik bir parçası hâline gelmiştir. Bu ürünler hem yangının yayılmasını geciktirir hem de insanların tahliye sürelerini uzatarak can güvenliğini artırır.

• Yangına Dayanıklı Cam Sistemleri; Modern yangın dayanımlı camlar, hem estetik hem de güvenlik gereksinimlerini bir arada karşılar. Örneğin 30, 60, 120 ve 180 dakikaya kadar yangın dayanımı sağlayan çok katmanlı cam teknolojisi; alev, duman ve ısının geçişini engeller ve doğal ışık geçirgenliğini korur. Bu camlar cam cephe, pencere, kapı ve bölme duvarlarda kullanılabilir ve yapının yangından korunmasını üst seviyeye taşır. Ayrıca yeni geliştirilen sistemler, dikey profil gerektirmeden 30 dakikalık yangın dayanımı sunarak mimari şeffaflıkla güvenliği bir araya getirir.

• Yangın Kapıları ve Profiller; Yangın sırasında güvenli tahliye için kritik öneme sahiptir. Türkiye’de üretilen yangın kapıları 120 dakikaya kadar dayanımlı koruma sağlar ve yüksek yalıtım performansı ile tahliye süresini uzatır. Ayrıca geliştirilen camlı yangın kapıları gibi sistemler, cam görselliğini korurken aynı zamanda yüksek yangın dayanım sınıfına ulaşır.

• Yangına Dayanıklı Alüminyum Sistemler; Yangına dayanıklı alüminyum kapı, pencere ve cephe profilleri, farklı yangın dayanım sınıflarında estetik ve güvenliği bir arada sunar; bu sistemler kamu binaları, ofisler ve AVM’lerde uygulanabilir.

• Pasif Yangın Koruma Malzemeleri; İç mekân ve yapısal elemanların yangına karşı korunması için geliştirilen pasif ürünler de geniş bir yelpazeye sahiptir. Yangına dayanıklı alçıpan, mastik, bant ve paneller gibi çözümlerle beton ve çelik yüzeylerde saatlerce yangın dayanımı sağlar.

• Yangın Geciktirici ve Yangına Dayanıklı Boyalar; Bu özel boyalar, çelik, beton, ahşap ve diğer yüzeylerde yangının yayılmasını geciktirir ve yapının ısıya karşı direncini artırır. Yangın geciktirici intumesan boyalar, yangın anında genleşerek koruyucu bir köpük tabakası oluşturur ve alttaki malzemeyi ısıdan izole eder. Türkiye’de de farklı üreticilerin su bazlı veya solvent bazlı yangın geciktirici boya ürünleri, 30-120 dakikaya kadar yangın geciktirme performansı sunar.

• Yangın Durdurucu Bantlar ve Mastikler; Açıklıklar, derzler ve tesisat geçiş noktaları gibi yangın zonlarının zayıf noktalarında firestop ürünleri, yangının ve dumanın yayılmasını önleyen engeller oluşturur. Bu ürünler, yangın dayanımı sürekliliğini sağlamak için pasif yangın koruma sistemlerinin bir parçası olarak kullanılır.

Bu ürünlerin tamamı, uluslararası standartlara (EN 13501-2, TS EN 1634 gibi) uygun olarak test edilmekte ve yangın güvenliği gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmaktadır. Tasarım ve uygulama aşamasında doğru ürün seçimi, pasif ve aktif yangın koruma önlemlerinin entegre edilmesi, hem bina sakinlerinin güvenliğini artırır hem de yönetmeliklerle uyumu sağlar.

Sonuç olarak; yüksek katlı binalarda yangın güvenliği, mimari tasarımın başından itibaren düşünülmesi gereken hayati bir unsurdur. Pasif yangın koruma malzemeleri, yangın dayanımlı cam ve profiller, aktif sprinkler ve algılama sistemleri, duman kontrol sistemleri, etkili tahliye planları ve uluslararası standartlara uygun uygulamalar birlikte ele alındığında, gökdelenler hem estetik hem de güvenli yaşam alanları hâline gelir.